Bu içerik Onedio üyesi kullanıcı tarafından üretilmiş, Onedio editör ekibi tarafından müdahale edilmemiştir. Siz de Onedio’da dilediğiniz şekilde içerik üretebilirsiniz.

Kerim Suner Yazio: Bilgisayarı İcat Edip Açıklayamamanın Istırabı

3PAYLAŞIM
Yazio Banner

“Amerikan ordusu için Pennsylvania Üniversitesi’nde John Mauchly ve Presper Eckert tarafından geliştirilen ENIAC isimli ilk bilgisayar 1945 yılında çalışmaya başladı.”  Bilgisayar tarihinden bahseden kaynakların büyük bir kısmı buna benzer cümlelerle başlar. Mauchly ve Eckert üniversiteden ayrıldıktan sonra kendi şirketlerini kurarak ENIAC’ın ticari modellerini geliştirmeye başlarlar.

Benim programladığım ilk ciddi bilgisayar da bu şirketin ürünü olan bir UNIVAC BC7 olduğu için ENIAC’a hep sempati duymuşumdur.

ENİAC

Ancak yıllar önce kriptografi tarihine ilgi duymaya başlayınca gerçeğin çok farklı olduğunu öğrendim: 

İkinci dünya savaşının ilk yılları, Avrupa’ya kök söktüren Alman ordusun en önemli silahlarından biri de bütün birliklerin şifreli bir şekilde haberleşmelerini sağlayan Enigma cihazları. Almanlar, üstün teknolojilerinin ürünü olan Enigma cihazları ile şifrelenmiş olan mesajların çözülebileceğine ihtimal vermezler. Zira Enigma mesajlarını alışılmış metotlarla çözmek için 159x10¹⁸(159 milyon milyon milyon) olasılığı denemek gerekmektedir. Ancak bir olasılığı göz ardı ederler: Alan Turing!  

İngiliz gizli servisinin Londra yakınlarındaki Bletchley Park kasabasında Alan Turing’in liderliğinde kurduğu özel bir ekip, savaş öncesinde Engima’nın eski modelini çözmüş olan Polonyalıların da desteğiyle Enigma mesajlarını çözmeyi başarır. Turing’in tasarladığı ve mühendis Harold Keen tarafından 1939 yılının ikinci yarısında geliştirilen “Bombe” isimli elektromekanik cihazların yardımıyla binlerce şifreli mesaj çözülür. Sadece 1941 yılında Bletchley Park’ta çözülen mesajlar sayesinde 350 geminin batırılmasının önlendiği tahmin edilir. Ancak yazımızın kahramanı, yapay zekanın kuramsal temelini atan, Apple’ın logosuna dahi ilham verdiği rivayet edilen Alan Turing değil; okumaya devam… 

Bletchley Park’ta işler yolunda giderken 1942 yılında çok farklı şekilde şifrelenmiş mesajlar gelmeye başlar ve zaman içinde bu tür mesajların yoğunluğu artar. Anlaşılır ki, Almanlar da bu arada boş durmamışlar ve yepyeni bir şifreleme cihazı geliştirmişlerdir: Lorenz SZ40. İngilizlerin “Tunny” ismini verdiği SZ40Enigma’dan çok farklı bir sistemle, bugünkü bilgisayarların kullandığına benzer bir şifreleme algoritmasıyla çalışmaktadır. Öncelikli olarak Alman ordusunun üst komuta seviyesinde kullanılan SZ40’lar zamanla ordu içinde çok daha yaygın şekilde kullanılmaya başlar. Bir anda karanlıkta kalan Turing’in başını çektiği Bletchley Park ekibi, insanüstü bir çalışmayla şifreyi nasıl çözebileceklerinin matematiksel modelini geliştirirler, ancak ortada bu modeli çalıştırabilecek işlem gücüne sahip bir makine yoktur. Bir bakıma yazılım hazırdır ama üzerinde çalışacağı donanım henüz icat edilmemiştir.

Bu aşamada İngiliz Posta Teşkilatı’nın araştırma laboratuvarında görevli mühendis Thomas H. Flowers devreye girer.

Thomas Flowers

Savaş öncesinde telefon santrallerinde kullanılan elektromekanik röleler yerine bugünkü bilgisayarlarda kullanılan transistörlerin atası olan vakum tüplerinin (radyo lambaları) kullanılması konusunda çalışmaları olan Flowers, bu işi çözebilecek bir cihazı bir yıl içinde yapabileceğini söyler. Turing dahil kimseyi tam olarak ikna edememesine rağmen, paralel farklı bir proje ile beraber Flowers’ın projesine de onay verilir.  

Elli kişilik bir ekiple işe koyulan Flowers, gece-gündüz çalışarak, finansal destek bulamadığı zamanlar kendi cebinden harcama yaparak, on aylık bir çalışma sonunda 1,600 vakum tüpünden oluşan 5 ton ağırlığındaki ilk prototipi üretir. Böylece dünyanın ilk bilgisayarı “Colossus” 1943 yılının Aralık ayında çalışmaya başlar. Bu arada Normandiya çıkartmasının hazırlıkları başlamıştır ve mesajları daha kısa süre içinde çözmeye ihtiyaç vardır. Birkaç tasarım değişikliğiyle birlikte 2,400 vakum tüpünden oluşan “Colossus Mark II” 1 Haziran 1944 günü devreye girer ve dört gün sonra Hitler ile Rommel arasındaki çok kritik bir yazışmanın çözülmesiyle Normandiya çıkartmasının başarısında çok büyük bir rol oynar. Savaş boyunca on adet Colossus üretilir. Eisenhower’e göre Colossus’lar yardımıyla çözülen mesajlar sayesinde savaşın sonu iki yıl öne çekilmiştir.

Ancak savaşın sona ermesiyle tasarımını ticari bir başarıya dönüştürmeyi planlayan Thomas Flowers’ın bütün hayalleri yıkılır. Churchill’in emriyle İngiliz hükumeti, Colossus’ların parçalanmasına ve proje ile ilgili bütün bilgilerin savaş sırrı kapsamına alınmasına karar verir.

Colossus

Flowers ve ekibinin savaş sonrasında çalışmalarına devam etmeleri ve savaş döneminde yaptıkları çalışmalardan bahsetmeleri yasaklanır. Colossus’ların varlığı 30 yıl boyunca gizli tutulduktan sonra 1975 yılında hükumet birkaç Colossus fotoğrafı yayınlar. 1983 yılında Flowers’a tasarımı hakkında bilgi verme izni verilir fakat ne amaçla kullanıldıklarını açıklaması hala yasaktır. Ancak 2000 yılında Colossus’lar hakkındaki bilgi ve belgelerin savaş sırrı kapsamından çıkmasıyla gizlilik perdesi tamamen kalkar. 1998 yılında hayata veda eden Flowers, hak ettiği maddi ve manevi takdiri hiçbir zaman göremez. Kuru bir teşekkür beratı eşliğinde verilen 1,000 poundluk ödül, zamanında cebinden yaptığı masrafları dahi karşılamaz. 

Konu ile ilgili birkaç film ve kitap tavsiyesi:

  • The Code Book: The Science of Secrecy from Ancient Egypt to Quantum Cryptography, Simon Singh, Doubleday Publishing, 1999 

  • Enigma The Battle for the Code, Hugh Sebag-Montefiore, Wiley, 2000 

  • Colossus The Secret of Bletchley Park’s Codebreaking Computers, B. Jack Copeland, Oxford University Press, 2006 

  • The Imitation Game, Yönetmen: Morten Tyldum, 2014 

  • EnigmaYönetmen: Michael Apted, 2001 

  • U571, Yönetmen: Jonathan Mostow, 2000 

Web

Instagram

BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
Helal olsun!
Hoş değil!
Yerim!
Çok acı...
Yok artık!
Çok iyi!
Kızgın!

ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?

Yorum Yazın
Görüş Bildir